Reçete Renkleri: Yeşil Reçete, Kırmızı Reçete Nedir?

Türkiye'de beş reçete türü vardır: beyaz (normal), kırmızı, yeşil, mor ve turuncu. Kırmızı reçete uyuşturucu (narkotik) etkili ilaçlar, yeşil reçete psikotrop ilaçlar, turuncu reçete pıhtılaşma bozukluklarında kullanılan faktör ilaçları, mor reçete ise diğer kan ürünleri için kullanılır; bunların dışındaki reçeteli ilaçlar beyaz reçeteyle yazılır.

Reçetenin rengi, ilacın ne kadar sıkı denetlendiğini gösterir. Bağımlılık ya da kötüye kullanım riski taşıyan ilaçlar ve özel takip gerektiren kan ürünleri ayrı renklerle izlenir. Bu yazıda her rengin anlamını, hangi ilaç gruplarını kapsadığını ve eczanede neyle karşılaşacağınızı sade bir dille anlatıyoruz.

#Renkli reçete sistemi nedir?

Renkli reçete sistemi, kontrole tabi ilaçların yazılmasını, eczanede verilmesini ve kullanımını izlemek için Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yürütülen sistemdir. Amaç, bağımlılık yapabilen veya özel takip gerektiren ilaçların yalnızca gerçekten ihtiyacı olan hastaya, doğru miktarda ulaşmasını sağlamaktır.

Eskiden renkli reçeteler seri numaralı, kendinden kopyalı basılı formlardı. Bugün kırmızı ve yeşil reçeteler elektronik ortamda yazılabiliyor. TİTCK'nın 28 Kasım 2017 tarihli 2017/4 sayılı genelgesiyle mor ve turuncu reçeteler de Renkli Reçete Sistemi'ne dahil edildi. Sistemin çalışmadığı istisnai durumlarda basılı (matbu) renkli reçeteler hâlâ kullanılabiliyor.

#5 reçete rengi bir bakışta

Hangi etken maddenin hangi renge tabi olduğunu TİTCK'nın yayımladığı listeler belirler ve bu listeler zaman zaman güncellenir. Bir ilacın reçete türünü öğrenmenin en kolay yolu kullanma talimatına bakmak veya eczacınıza sormaktır.

#Beyaz (normal) reçete

Beyaz reçete, eczanede en sık karşılaştığınız reçete türüdür. Antibiyotikler, tansiyon ve kolesterol ilaçları, diyabet ilaçları, mide ilaçları gibi kontrole tabi olmayan reçeteli ilaçlar beyaz reçeteyle yazılır.

"Beyaz" adı eski basılı reçetelerin renginden gelir; bugün bu reçetelerin neredeyse tamamı e-reçetedir. Reçetenizi e-Nabız veya e-Devlet'ten nasıl göreceğinizi e-reçete sorgulama rehberimizde anlattık.

Bazı ilaçlar ise hiç reçete gerektirmez. Reçetesiz satılabilen ilaçların hangileri olduğunu ve neden yine de dikkat gerektirdiğini reçetesiz ilaçlar yazımızda bulabilirsiniz.

#Kırmızı reçete nedir?

Kırmızı reçete, uyuşturucu (narkotik) madde ve bu maddeleri içeren ilaçlar için kullanılan, en sıkı denetlenen reçete türüdür. Bu gruba örneğin şiddetli ağrıların tedavisinde kullanılan morfin gibi güçlü opioid ağrı kesiciler girer. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda kullanılan metilfenidat içeren ilaçlar da kırmızı reçete kapsamında karşılanır.

Kırmızı reçetenin temel özellikleri:

• Yalnızca listede yer alan maddeler yazılabilir. TİTCK'nın yayımladığı uyuşturucu listesinde olmayan bir ilaç kırmızı reçeteye yazılamaz.
• Tekrarlanamaz. Her yeni kutu için yeni reçete gerekir.
• Azami doz sınırı vardır. TİTCK, kırmızı reçeteli ilaçlar için bir reçeteye yazılabilecek azami dozları belirler; eczacı bu sınırlara uymak zorundadır.
• Bazı ilaçlarda rapor gerekir. Uzun süreli kullanılan bazı kırmızı reçeteli ilaçlar için ayrıca hekim raporu istenebilir.

#Yeşil reçete nedir?

Yeşil reçete, psikotrop madde ve bu maddeleri içeren ilaçlar için kullanılır. Psikotrop maddeler; beyin işlevlerini, ruh halini ve davranışı etkileyen, kötüye kullanıldığında bağımlılık yapabilen maddelerdir. Bazı sakinleştirici ve kaygı giderici ilaçlar (örneğin benzodiazepin grubundaki bazı etken maddeler) ile bazı uyku ilaçları bu kapsama girebilir.

Yeşil reçetenin öne çıkan kuralları:

• Kutu sınırı vardır. TİTCK'nın 2016 tarihli genelgesine göre bir yeşil reçeteye aynı etken maddeden en fazla 2 kutu yazılabilir. Daha fazlası için tanı ve kullanım şemasını gösteren uzman hekim raporu gerekir.
• Tekrarlanamaz. Her alım için yeni reçete düzenlenir.
• Azami doz sınırları uygulanır.

Yeşil reçeteli bir ilaç kullanıyorsanız ilacı kesinlikle başkasıyla paylaşmayın. Size uygun olan doz bir başkası için tehlikeli olabilir.

#Turuncu reçete nedir?

Turuncu reçete, hemofili gibi kan pıhtılaşması bozukluklarında kullanılan faktör ilaçları için kullanılır. Bu ilaçlar pahalıdır, özel saklama koşulları gerektirir ve kullanımı yakından izlenir.

Faktör ilaçlarının SGK tarafından ödenmesi için genellikle ilgili uzman hekimin (örneğin hematoloji uzmanının) düzenlediği rapor gerekir. Uygulamada turuncu reçete bulunamadığında bu ilaçların mor reçeteye de yazılabildiği yönünde düzenlemeler yapılmıştır; ayrıntıları hekiminiz ve eczacınız bilir.

#Mor reçete nedir?

Mor reçete, faktör ilaçları dışındaki kan ürünleri ve insan kanından elde edilen bazı ilaçlar için kullanılır. Bu ürünlerde de takip esastır: SGK, mor reçeteye yazılan kan ürünleri için kural olarak sağlık kurulu raporu ister ve eczanelerin bu ürünlerin etiket bilgilerini faturaya eklemesini bekler.

Kan ürünlerinin çoğu soğuk zincirle taşınır ve saklanır. Bu tür bir ilacı eczaneden aldıysanız eve götürürken ve evde saklarken eczacınızın talimatlarına uyun. Genel kuralları ilaç saklama koşulları yazımızda bulabilirsiniz.

#Renkli reçeteli ilaç alırken dikkat edilecekler

Renkli reçeteli ilaçlar sıkı kurallara bağlı olduğu için eczanede bazı ek adımlarla karşılaşabilirsiniz:

• Kimlik kontrolü: Eczacı reçetenin size ait olduğunu doğrulamak için kimliğinizi isteyebilir. Başkası adına ilaç alıyorsanız bu kişinin ve sizin kimlik bilgileriniz gerekebilir.
• Kayıt: Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçların hareketleri ilaç takip sistemine bildirilir. Bu, sizin güvenliğiniz için yapılan bir kayıttır.
• Süre: Reçeteyi bekletmeyin. SGK'lı reçeteler kısa bir süre içinde karşılanmalıdır; ayrıntıları reçete kaç gün geçerli yazımızda anlattık.
• Stok: Kontrole tabi ilaçlar her eczanede bulunmayabilir. Gitmeden önce eczaneyi aramak zaman kazandırır.

#Reçete renkleri hakkında sık karıştırılan konular

"Yeşil reçete, kırmızıya göre zararsız ilaç demektir." Doğru değil. Renk, ilacın hangi uluslararası kontrol listesine ve hangi denetim düzeyine tabi olduğunu gösterir; ilacın "hafif" ya da "ağır" olduğunu değil. Yeşil reçeteli bir ilaç da yanlış kullanıldığında ciddi sonuçlar doğurabilir.

"Renkli reçete, hastalığımın ağır olduğunu gösterir." Her zaman değil. Örneğin kısa süreli bir ağrı tedavisinde veya bir uyku sorununda da renkli reçeteli ilaç yazılabilir. Rengin anlamı ilaçla ilgilidir, hastalığın ciddiyetiyle değil.

"Reçetemi bir kez yazdırdım, ilacı her ay aynı reçeteyle alırım." Kırmızı ve yeşil reçeteler tekrarlanamaz; her alım için yeni reçete gerekir. Beyaz reçetelerde de her reçete kısa bir süre geçerlidir.

"Eczacı ilacı başka markayla değiştiremez." Beyaz reçeteli ilaçların çoğunda eczacı, aynı etken madde ve dozdaki eşdeğer bir ilacı verebilir. Kontrole tabi ilaçlarda ve SGK'nın ikame edilemez olarak belirlediği gruplarda ise kurallar farklıdır. Ayrıntıları muadil ilaç nedir yazımızda bulabilirsiniz.

"Renkli reçeteli ilaçla rahatça seyahat edebilirim." Yurt içinde ilacınızı reçetesi ve kutusuyla taşımanız yeterli olabilir; ancak yurt dışına çıkarken uyuşturucu ve psikotrop içeren ilaçlar için gideceğiniz ülkenin kurallarını önceden öğrenmeniz gerekir. Yanınızda reçete veya hekim raporu bulundurmak ve ilacı orijinal ambalajında taşımak iyi bir başlangıçtır.

#Eczacının rolü

Renkli reçeteli bir ilacı teslim ederken eczacı yalnızca kutuyu vermez. Reçetenin geçerli olup olmadığını, dozun sınırlar içinde kalıp kalmadığını, varsa raporun uygunluğunu ve ilacın kullandığınız diğer ilaçlarla etkileşimini kontrol eder. Bu nedenle eczacının sorduğu sorular bir formalite değil, güvenliğiniz için yapılan bir kontroldür.

Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve gıda takviyelerini eczacınıza söylemeniz bu kontrolü daha etkili kılar.

#Reçetesiz kullanım neden tehlikeli?

Kırmızı ve yeşil reçeteli ilaçları reçetesiz satmak ya da kullanmak yasaktır ve cezai sorumluluk doğurabilir. Ama asıl mesele hukuki değil, sağlıkla ilgilidir. Bu ilaçlar yanlış dozda veya yanlış kişide solunum baskılanması, aşırı uyku hali, bağımlılık ve diğer ilaçlarla tehlikeli etkileşimler gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Tedaviniz sırasında ilacı bırakmak veya dozunu değiştirmek de risklidir; bazı ilaçların aniden kesilmesi yoksunluk belirtilerine neden olabilir. Bu nedenle renkli reçeteli bir ilaçla ilgili her değişiklik için mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın. Evde kullanılmayan, süresi dolmuş kontrole tabi ilaçları çöpe atmak yerine eczaneye teslim etmek de en güvenli yoldur.

#Sonuç

Reçete renkleri, ilacın ne kadar sıkı denetlendiğini gösterir. Kırmızı reçete uyuşturucu etkili, yeşil reçete psikotrop ilaçlar içindir; turuncu reçete faktör ilaçlarını, mor reçete diğer kan ürünlerini kapsar ve diğer tüm reçeteli ilaçlar beyaz reçeteyle yazılır. Bir ilacın hangi reçeteye tabi olduğunu kullanma talimatından veya eczacınızdan öğrenebilirsiniz.