Mal Fazlası (MF) Nedir? Eczanede MF Hesaplama ve Riskleri

Mal fazlası (MF), tedarikçinin belirli bir miktar alım yapan eczaneye ek ürünü bedelsiz vermesidir. "10+1" bir MF teklifi, 10 kutu ödeyene 11 kutu verilmesi demektir ve birim maliyeti yaklaşık %9 düşürür. MF doğru kullanıldığında kârlılığı artırır; ihtiyaçtan fazla alındığında ise atıl stok ve miad kaybına dönüşür.

Bu yazıda mal fazlasının ne olduğunu, MF tekliflerinin gerçek iskonto karşılığını nasıl hesaplayacağınızı ve bir teklifi kabul etmeden önce sormanız gereken soruları anlatıyoruz.

#Mal fazlası nedir?

Mal fazlası, eczacılıkta en eski ve en yaygın ticari teşvik yöntemlerinden biridir. Ecza depoları ve firmalar, belirli bir adede veya tutara ulaşan alımlarda ek ürün verir. Teklifler genellikle "alınan adet + bedelsiz adet" şeklinde yazılır:

• 5+1: 5 kutu ödenir, 6 kutu teslim alınır.
• 10+1: 10 kutu ödenir, 11 kutu teslim alınır.
• 10+2: 10 kutu ödenir, 12 kutu teslim alınır.
• 20+5: 20 kutu ödenir, 25 kutu teslim alınır.

MF hem ilaçta hem ilaç dışı ürünlerde (dermokozmetik, bebek bakım, gıda takviyesi vb.) karşılaşılan bir uygulamadır. Akademik çalışmalarda da ürün birim fiyatı, mal fazlası ve peşin ödeme iskontoları, eczane alımlarında kârlılığı belirleyen başlıca etkenler arasında sayılır.

#MF neden yapılır?

Tedarikçi açısından MF, satış hacmini artırmanın ve stoğu eczaneye aktarmanın bir yoludur. Fiyat listesine dokunmadan kampanya yapma imkânı verir.

Eczane açısından ise MF:

• Birim maliyeti düşürür, dolayısıyla ürün başına kârı artırır.
• Hızlı dönen ürünlerde stok kesintisini önler.
• Rekabetçi fiyatlama yapabileceğiniz ilaç dışı ürünlerde fiyat avantajı sağlar.

#Mal fazlası nasıl hesaplanır?

Bir MF teklifini değerlendirmenin ilk adımı, onu yüzde iskontoya çevirmektir. Böylece farklı teklifleri ve iskonto oranlarını aynı dilde karşılaştırabilirsiniz.

#Formül

Efektif iskonto (%) = Bedelsiz adet ÷ (Ödenen adet + Bedelsiz adet) × 100

Bu oran, birim maliyetinizin ne kadar düştüğünü gösterir.

#Örnek tablo

Dikkat: 10+1 teklifi "%10" gibi algılanır, ama gerçek karşılığı %9,09'dur. Bedelsiz ürünün bölündüğü toplam adet, ödenen adetten büyüktür.

#Birim maliyet örneği

Alış fiyatı 100 TL olan bir üründe 10+2 MF teklifi düşünelim:

• Ödenen tutar: 10 × 100 = 1.000 TL
• Teslim alınan: 12 kutu
• Birim maliyet: 1.000 ÷ 12 ≈ 83,33 TL

Bu ürünü 130 TL'den satıyorsanız, kutu başı brüt kâr 30 TL'den yaklaşık 46,67 TL'ye çıkar. Ancak bu kazanç, 12 kutunun tamamı satıldığında gerçekleşir.

#MF'nin görünmeyen maliyeti: stok ve zaman

MF'nin cazibesi, satılamayan fazla ürün hesaba katıldığında hızla azalabilir. Teklifi değerlendirirken üç ek maliyeti düşünün.

#1. Satış süresi

Ayda 2 kutu sattığınız bir üründen 12 kutu almak, yaklaşık 6 aylık stok demektir. Bu süre boyunca para rafta bekler. Ödeme vadeniz ürünü satma sürenizden kısaysa, MF'yi aslında kendi nakdinizle finanse ediyorsunuz.

#2. Miad riski

12 kutunun 2'si miad nedeniyle satılamazsa, 10+2 teklifinin tüm avantajı ortadan kalkar: 1.000 TL ödeyip 10 kutu satmış olursunuz. Bu yüzden MF teklifinde ürünün miadını sormak şarttır. Konuyla ilgili ayrıntılar eczanede miad takibi yazımızda.

#3. Fırsat maliyeti

Aynı parayla daha hızlı dönen başka ürünler alabilirdiniz. Yüksek enflasyon ortamında bekleyen stoğun reel değeri de erir.

#Basit karar kuralı

Bir MF teklifini kabul etmeden önce şu soruyu sorun:

Toplam teslim alınan adedi, ürünün miadından ve ödeme vademden önce satabilir miyim?

Cevap "evet" ise MF büyük olasılıkla avantajlıdır. "Emin değilim" ise daha küçük bir MF kademesini veya düz iskontoyu tercih edin.

#Mal fazlası mı, iskonto mu, vade mi?

Tedarikçiler genellikle üç araçla teklif verir: MF, fatura altı iskonto ve vade. Bunları karşılaştırırken şunları göz önüne alın:

Örneğin %9 iskonto ile 10+1 MF hemen hemen aynı birim maliyeti verir. Ancak iskontoda yalnızca ihtiyacınız kadar alırsınız; bu yüzden yavaş dönen ürünlerde iskonto çoğu zaman daha güvenlidir. Tedarik kanallarının karşılaştırması için ecza deposu mu pazaryeri mi yazımıza bakabilirsiniz.

#İki teklifi karşılaştırma örneği

Bir dermokozmetik ürün için iki teklif aldığınızı düşünelim. Ürünün alış fiyatı 200 TL ve ayda ortalama 4 adet satıyorsunuz.

Teklif A birim maliyette açıkça daha avantajlı görünür. Ancak 4.000 TL yaklaşık altı ay boyunca rafta kısmen bağlı kalır. Ürünün miadı kısaysa, ambalajı yenilenecekse ya da satış mevsimselse, birkaç kutunun satılamaması Teklif A'nın avantajını hızla eritir. Satışınız istikrarlı ve miadı uzunsa Teklif A, belirsizse Teklif B daha güvenli tercihtir.

#MF hangi ürünlerde mantıklı?

Genel bir kural olarak MF, aşağıdaki özelliklere sahip ürünlerde daha çok işe yarar:

• Satışı istikrarlı ve tahmin edilebilir ürünler: Her ay benzer adette satılan ürünlerde fazla stok kısa sürede erir.
• Miadı uzun ürünler: Satış süresi boyunca miad riski taşımayan ürünler.
• Ambalaj veya formül değişikliği beklenmeyen ürünler: Yeni ambalaj geldiğinde eski ürün satılmaz hâle gelebilir.
• Raf alanı sorun yaratmayan ürünler: Büyük hacimli ürünlerde fazla stok, depo alanını da işgal eder.

Buna karşılık yeni denenen, mevsimsel ya da tek bir hastaya bağlı talebi olan ürünlerde MF, kâr yerine atıl stok üretme eğilimindedir. Bu tür ürünlerde önce küçük bir alımla talebi ölçmek, satış istikrar kazandıktan sonra MF tekliflerini değerlendirmek daha güvenli bir yoldur.

#MF ürünlerde fatura ve muhasebe

MF ürünler faturada farklı şekillerde gösterilebilir: bedelsiz satır olarak veya toplam tutar üzerinden iskonto olarak. Hangi yöntemin kullanıldığı, ürünün stok maliyetini ve KDV hesabını etkiler. Bedelsiz ürünlerin vergi karşısındaki durumu kendine özgü kurallara tabidir.

Bu nedenle:

• MF'li faturaların nasıl düzenlendiğini tedarikçinizle netleştirin.
• Eczane programınızda MF ürünlerin birim maliyete doğru yansıdığını kontrol edin; aksi hâlde kâr raporlarınız yanıltıcı olur.
• Muhasebe kaydı için mali müşavirinizin yönlendirmesine uyun.

Faturalandırma süreçleri hakkında genel bilgi için eczanede e-fatura ve faturalandırma yazımıza göz atabilirsiniz.

#MF'den kalan fazla stok nasıl değerlendirilir?

Her hesaba rağmen bazen MF ile alınan ürünlerin bir kısmı rafta kalır. İlaç dışı ürünlerde şu yollar işe yarar:

• Raf ve vitrin görünürlüğünü artırın. Ürünü göz hizasına ve kasaya yakın alana taşıyın.
• Fiyat kampanyası yapın. Birim maliyetiniz MF sayesinde düşük olduğu için, indirimli satış bile kâr bırakabilir.
• Başka eczanelere satın. Faturalı ilaç dışı stok fazlası, meslektaşlar arasında satılabilir.

farmaraf, yalnızca eczacıların GLN numarasıyla ücretsiz üye olduğu eczaneler arası bir pazaryeridir. MF'den fazla kalan dermokozmetik, bebek bakım veya gıda takviyesi gibi ilaç dışı ürünlerinizi ücretsiz ilan vererek satabilirsiniz; ilaçlar platformda satılamaz. Hareketsiz ürünler için genel yaklaşımı eczanede atıl stok yönetimi yazımızda ele aldık.

#Sonuç

Mal fazlası, birim maliyeti düşürmenin etkili bir yoludur; ama yalnızca fazla ürünü miadı ve vadesi içinde satabildiğinizde. Her MF teklifini önce yüzde iskontoya çevirin, sonra satış hızınız ve ürünün miadıyla karşılaştırın. Bu basit hesap, MF'yi kâr aracına; hesapsız alım ise atıl stoğa dönüştürür.